Smart working, ose puna në distancë, u bë term i përditshëm për kompanitë gjatë pandemisë COVID-19. Shumë punëdhënës dhe punëmarrës e panë atëherë për herë të parë si zgjidhje të përhershme. Që nga ai moment, telepuna është futur gjithnjë e më shumë në kulturën e punës. Ajo mund të jetë kërkesë e punëmarrësit për arsyet e veta, por edhe pjesë e kulturës ose e rregullores së brendshme të një kompanie, ku punonjësit punojnë 100% në distancë ose në model hibrid: disa ditë nga zyra, disa ditë nga shtëpia.
Shumë kompani pyesin nëse kjo mënyrë pune ka bazë ligjore në Shqipëri. Përgjigjja është po. Telepuna nuk është krijesë e pandemisë: Kodi i Punës e rregullon telepunën në nenin 15, dhe ndryshimet e fundit të këtij neni janë bërë me ligjin nr. 136/2015, datë 5.12.2015.
Çfarë parashikon neni 15 i Kodit të Punës
Neni 15, “Puna në shtëpi dhe telepuna”, njeh dy forma pune jashtë ambienteve të punëdhënësit:
- Puna në shtëpi: punëmarrësi punon në shtëpi ose në një vend tjetër të përcaktuar në marrëveshje me punëdhënësin, sipas kushteve të kontratës së punës.
- Telepuna: punëmarrësi punon në shtëpi ose në një vend tjetër të rënë dakord, duke përdorur teknologjinë e informacionit, brenda kohës së punës që e përcakton vetë, sipas kushteve të kontratës.
Pse smart working-u bie nën nenin 15
Smart working, siç e njohim sot, ka tri tipare: puna kryhet me kompjuter dhe internet, nga një vend jashtë zyrës, me fleksibilitet në organizimin e kohës. Këto janë pikërisht elementet që ligji përdor për të përcaktuar telepunën. Për këtë arsye, nuk ka nevojë për një ligj të ri për smart working: kur ekziston vullneti i palëve, mirëbesimi dhe kushtet teknike, punët që mund të kryhen në distancë dhe jo domosdoshmërisht në zyrë mund të rregullohen sipas nenit 15.
E njëjta logjikë vlen edhe për modelin hibrid. Ligji kërkon që vendi i punës të përcaktohet në marrëveshje me punëdhënësin. Kontrata ose shtojca mund të përcaktojë qartë ditët ose kushtet kur punonjësi punon nga shtëpia dhe kur punon nga zyra.
Çfarë ndryshon për punonjësin në telepunë
Telepunonjësi ka të njëjtat të drejta si çdo punëmarrës tjetër. Kodi i Punës zbatohet plotësisht, me dy përjashtime:
- dispozitat për kohën javore të punës dhe të pushimit, orët jashtë orarit, punën në ditët e festave zyrtare dhe punën e natës;
- dispozitat për të drejtën e kompensimit për vështirësi pune.
Përjashtimi ka logjikë: kur punëmarrësi vendos vetë se kur punon, punëdhënësi nuk mund ta matë dhe ta kontrollojë kohën e punës si në zyrë. Kjo është arsyeja pse marrëveshja mes palëve ka kaq shumë rëndësi.
Detyrimet e punëdhënësit
Ligji kërkon që kushtet e telepunonjësit të mos jenë më pak të favorshme se ato të kolegëve që bëjnë punë të njëjtë ose të krahasueshme në zyrë. Për këtë, punëdhënësi duhet:
- të vërë në dispozicion, të instalojë dhe të mirëmbajë pajisjet kompjuterike e nevojshme, përveç rasteve kur punëmarrësi përdor pajisjet e veta personale;
- të parandalojë izolimin e punëmarrësit, duke krijuar kushte që ai të takohet me kolegët e tjerë.
Kur nuk kemi telepunë
Sipas pikës 5 të nenit 15, nuk konsiderohet “punë në shtëpi” ose “telepunë” rasti kur punëmarrësi punon në një vend tjetër pune nga ai i rënë dakord me punëdhënësin, ose kur, në rrethana të veçanta, me pëlqimin e tij ose sipas një marrëveshjeje me të, kryen një lloj tjetër pune të parashikuar në kontratë.
Marrëveshja është çelësi
Telepuna nuk është një e drejtë që punëmarrësi e kërkon në mënyrë të njëanshme, as një detyrim që punëdhënësi e imponon. Ajo bazohet te marrëveshja dhe te mirëbesimi. Një kontratë ose shtojcë e mirë e telepunës përcakton qartë:
- vendin ose vendet nga ku kryhet puna, dhe ditët në zyrë në modelin hibrid;
- pajisjet: kush i siguron, kush i mirëmbanë dhe kush paguan shpenzimet;
- mënyrën e komunikimit dhe disponueshmërinë;
- objektivat dhe mënyrën e raportimit;
- mbrojtjen e të dhënave dhe konfidencialitetin;
- takimet në zyrë, për të shmangur izolimin;
- kushtet për kthimin në punë në zyrë.
Pyetje të shpeshta
A është i detyruar punëdhënësi të pranojë telepunën?
Jo. Telepuna rregullohet me marrëveshje mes palëve në kontratën e punës.
A paguhen orët jashtë orarit në telepunë?
Dispozitat e Kodit për orët jashtë orarit nuk zbatohen për telepunën, sepse koha e punës përcaktohet nga punëmarrësi. Kontrata mund të parashikojë rregulla të veçanta.
Kush i paguan pajisjet?
Punëdhënësi i vë në dispozicion, i instalon dhe i mirëmbanë, përveç kur punëmarrësi përdor pajisjet e veta.
A mund të punoj në distancë nga jashtë Shqipërisë?
Kodi i Punës flet për vendin e rënë dakord me punëdhënësin. Puna nga një shtet tjetër mund të ketë pasoja për tatimet, sigurimet shoqërore dhe lejen e qëndrimit, ndaj duhet vlerësuar rast pas rasti.
Si mund t’ju ndihmojë JBC
Hartojmë kontrata dhe shtojca telepune, rregullore të brendshme për punën në distancë dhe modelin hibrid, dhe këshillojmë punëdhënësit dhe punëmarrësit për të drejtat dhe detyrimet e tyre. Rezervoni një konsultë paraprake me ekipin tonë të së drejtës së punës.
About the Author
